Puberteit-kenmerken bij meisjes

Puberteit-kenmerken bij meisjes 2016-10-21T07:25:15+00:00

Bij meisjes

De ontwikkeling van de borsten en schaamhaar

Het eerste teken van de puberteit bij meisjes is de toename in lengte. Meisjes worden echter niet vaak genoeg onderzocht om dit kenmerk op te pikken. Vandaar dat het eerste klinische kenmerkt dat wordt gezien de borstontwikkeling is. Het begin van de borstontwikkeling wordt thelarche genoemd. Dit vindt meestal plaats tussen de leeftijd van 8 en 12 jaar. Deze ontwikkeling wordt voornamelijk gestimuleerd door oestrogenen uit de eierstokken. Andere hormonen spelen echter ook een rol. De grootte en vorm van de borsten wordt bepaald door genetische factoren en voeding. De kenmerken van de tannerstadia zijn echter bij alle meisjes aanwezig. In de eerste stadia neemt met name de diameter van het tepelhof (areola) toe. De diameter van de tepel zelf verandert nauwelijks. In stadia 4 en 5 neemt deze diameter pas toe. Waarschijnlijk gebeurt dit door de toename van oestrogeensecretie ten tijde van de menarche. De areolae worden ook donkerder en kunnen ‘stijf worden.

Andere kenmerken van van oestrogeenactiviteit zijn het groter worden van de kleine en grote schaamlippen (labia minora en majora). Ook het slijmvlies, de mucosa, van de vagina verandert wat van kleur. De normaal gesproken rode kleur verandert in licht roze. Dit gebeurt door verhoorning van het epitheel van de vagina. Ook de lengte van de vagina neemt toe. Er vindt ook productie plaats van witte vaginale afscheiding voor de menarche. De menarche vindt meestal 2-2,5 jaar na de thelarche, tussen 9 en 16 jaar. Het ontstaan van een typische vrouwelijke vorm (brede heupen, relatief kleine taille) gebeurt ook onder invloed van oestrogenen. Minder duidelijke kenmerken van de vroege puberteit zijn het groter worden van de eierstokken, baarmoeder en clitoris.

Ook de lichaamsbeharing ontwikkelt zich, met name het schaamhaar, in de oksels en op de benen. Dit gebeurt onder invloed van adrenerge en ovariële androgenen, voornamelijk het adrenerge hormoon dehydroepiandrosteron (DHEA). De ontwikkeling van het schaamhaar begint met donzig, niet-gepigmenteerd haar dat op de labia groeit. Vervolgens wordt het haar dikker, donkerder en begint te krullen. Uiteindelijk wordt het volwassen qua structuur (sterk gepigmenteerd, gekruld), maar de verdeling is nog niet volledig volgens het volwassen patroon. Uiteindelijk ontstaat de typische structuur van een omgekeerde driehoek.

De ontwikkeling van de borsten en het schaamhaar vindt meestal tegelijkertijd plaats (wat betreft tannerstadia), maar er kunnen verschillen zijn tussen ontwikkeling van beide. Daarom wordt de stadiëring apart beoordeeld voor schaamhaar en borstgroei.

In het midden van de puberteit vindt de groeispurt plaats. De prepubertale groei is ongeveer 6-7 cm per jaar. In de puberteit neemt dit bij meisjes toe tot ongeveer 8,3 cm per jaar, bij een leeftijd van gemiddeld 11,5 jaar. Deze toename is bij meisjes minder snel dan bij jongens (10-15 cm per jaar). Bij deze groei speelt het groeihormoon een belangrijke rol. Dit hormoon wordt deels onder invloed van oestrogeen afgescheiden. Als gevolg hiervan komt insulin like growthfactor-I (IFG-I) vrij en zorgt voor lineaire lengtegroei.  Uiteindelijk zullen de groeischijven sluiten onder invloed van oestrogenen.

[4] Gewichtstoename is ook lineair, maar loopt als het ware achter op de toename in lengte.

Tijdens deze periode begint ook de menstruele cyclus, menarche. De menarche is vaak een jaar na het begin van de groeispurt en 2-2,5 jaar na thelarche. Dit tijdstip is echter individueel erg verschillend. Genetische factoren, voeding, lichaamsbeweging, overgewicht en chronische ziekte kunnen allen het moment van menarche beïnvloeden. Wel wordt gezien dat de leeftijd van menarche gemiddeld gezien aan het dalen is in ontwikkelde landen. Dit ligt waarschijnlijk aan betere voeding en minder lichaamsbeweging.

De menstruele cyclus is in de eerste twee jaar vaak anovulatoir. Dit betekent dat hoewel er een LH en FSH piek is, er geen eicel vrijkomt (en dus geen zwangerschap mogelijk is).

Tegen het einde van de puberteit vertraagt de groei en worden de laatste tannerstadia bereikt. 95% van alle pubers hebben dit stadium bereikt bij de leeftijd van 17-18 jaar.